Gia đình, tài sản, thừa kế
Những việc gia đình ít khi gặp nhưng mỗi lần gặp đều có thời hạn, giấy tờ và tiền thật: di chúc, thừa kế, ly hôn, nhà đất, vay mượn.
Phần lớn tranh chấp trong gia đình không bắt đầu từ chuyện ai đúng ai sai, mà từ một tờ giấy thiếu chữ ký, một khoản tiền chuyển khoản không ghi nội dung, một căn nhà đứng tên một người nhưng tiền của cả nhà. Khi người trong cuộc nhận ra thì thường đã muộn: người lập di chúc đã mất, bên bán đã nhận cọc của người khác, hoặc thời hiệu đã chạy gần hết.
Chuyên mục này viết cho người đang giữ tài sản của gia đình và người sắp phải xử lý một việc cụ thể: lập di chúc, khai nhận thừa kế, ly hôn, đặt cọc mua đất, sang tên, cho anh chị em vay tiền, nhờ người khác đứng tên. Mỗi bài đi từ một tình huống có số tiền và ngày tháng, nêu căn cứ đang có hiệu lực tới tháng 10/2026 (Luật Đất đai 2024, Luật Công chứng 2024, Luật Thuế thu nhập cá nhân 2025, Nghị quyết 03/2026 của Hội đồng Thẩm phán về đặt cọc), danh sách giấy tờ cần giữ và những chỗ người ta hay sai.
Nếu bạn mới bắt đầu, nên đọc bài về di chúc và bài chia thừa kế theo pháp luật trước, vì hai bài này giải thích những khái niệm các bài còn lại dùng lại. Người đang chuẩn bị mua bán nhà đất thì đọc theo thứ tự đặt cọc rồi sang tên. Bản đồ pháp lý cho vai trò gia đình gom các mốc hạn cần nhớ vào một chỗ.
-
Lập di chúc không bị vô hiệu: hình thức, người làm chứng, phần 2/3 suấtDi chúc chỉ có giá trị khi người lập minh mẫn, tự nguyện và văn bản đúng một trong các hình thức Bộ luật Dân sự cho phép. Phần lớn di chúc bị tuyên vô hiệu vì lỗi hình thức nhỏ: người làm chứng là người được hưởng, trang không ký, không ghi ngày. Ngay cả di chúc đúng luật cũng không loại được cha mẹ, vợ chồng, con chưa thành niên khỏi phần tối thiểu 2/3 suất.
13 phút đọc · Người muốn để lại nhà đất, tiền, cổ phần cho con cháu theo ý mình và người đang giữ một bản di chúc của cha mẹ.
-
Chia thừa kế khi không có di chúc: hàng thừa kế, thế vị, ví dụ tínhKhi không có di chúc, di sản chia đều cho những người cùng hàng thừa kế gần nhất còn sống, hàng sau chỉ được hưởng khi hàng trước không còn ai. Bước dễ sai nhất không phải chia mà là xác định đúng di sản (chỉ phần của người chết trong tài sản chung) và đúng danh sách người thừa kế (cháu thế vị, con nuôi, con riêng).
11 phút đọc · Gia đình có người thân vừa mất không để lại di chúc, hoặc di chúc chỉ định đoạt một phần tài sản.
-
Khai nhận, phân chia di sản: niêm yết 15 ngày, người không ký, thời hiệuMuốn sang tên di sản mà không ra Tòa, mọi người thừa kế phải cùng ký văn bản thoả thuận phân chia hoặc khai nhận di sản tại tổ chức hành nghề công chứng, sau 15 ngày niêm yết ở Uỷ ban nhân dân cấp xã. Chỉ cần một người không ký là phải khởi kiện. Thời hiệu yêu cầu chia là 30 năm với nhà đất, 10 năm với động sản, tính từ ngày người để lại di sản mất.
12 phút đọc · Người thừa kế đang chuẩn bị làm thủ tục nhận nhà đất, tiền gửi, xe của cha mẹ hoặc vợ chồng đã mất.
-
Ly hôn chia tài sản: nhà đứng tên một người, trả góp, công sức, nợ chungTài sản có trong thời kỳ hôn nhân mặc nhiên là tài sản chung, ai đứng tên không quyết định. Khi ly hôn, tài sản chung về nguyên tắc chia đôi nhưng Tòa án cộng trừ theo hoàn cảnh, công sức, lỗi và nhu cầu bảo vệ việc làm ăn của mỗi bên; người ở nhà nội trợ được tính như người có thu nhập. Nợ chung chia cùng tài sản, nhưng với chủ nợ thì vợ chồng vẫn liên đới trả.
12 phút đọc · Vợ hoặc chồng đang tính chuyện ly hôn, hoặc đã nộp đơn và cần biết mình có quyền gì với nhà, đất, tiền, cổ phần, nợ.
-
Cấp dưỡng nuôi con sau ly hôn: mức, cách đổi, khi bên kia không trảLuật không có mức cấp dưỡng cố định: các bên thoả thuận, không được thì Tòa án quyết định theo thu nhập, khả năng thực tế của người cấp dưỡng và nhu cầu thiết yếu của con. Bản án về cấp dưỡng được thi hành ngay; người cố tình không trả có thể bị cưỡng chế khấu trừ thu nhập, bị phạt hành chính, và nếu đã bị phạt mà vẫn vi phạm thì có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự.
10 phút đọc · Cha hoặc mẹ đang ly hôn hoặc đã ly hôn, đang nuôi con hoặc phải cấp dưỡng cho con.
-
Đặt cọc mua nhà đất từ 15/10/2026: phạt cọc theo Nghị quyết 03/2026Bên đặt cọc từ chối giao kết thì mất cọc; bên nhận cọc từ chối thì trả lại cọc cộng một khoản bằng tiền cọc, trừ khi có thoả thuận khác. Từ 15/10/2026, Nghị quyết 03/2026 của Hội đồng Thẩm phán hướng dẫn rõ: cọc đất chưa đứng tên vẫn có hiệu lực, phạt cọc thoả thuận không vượt giá trị hợp đồng, không phạt khi cả hai cùng có lỗi hoặc do trở ngại khách quan như chậm cấp sổ.
10 phút đọc · Người sắp đặt cọc mua hoặc nhận cọc bán nhà đất, căn hộ, và người đang có tranh chấp tiền cọc.
-
Sang tên nhà đất 2026: các bước, thuế 2%, lệ phí 0,5%, hạn 30 ngàySang tên nhà đất gồm bốn việc: công chứng hợp đồng, nộp hồ sơ đăng ký biến động trong 30 ngày, nộp thuế và lệ phí theo thông báo, nhận Giấy chứng nhận. Quyền sử dụng đất chỉ chuyển khi đã đăng ký vào sổ địa chính, nên giai đoạn từ lúc giao tiền đến lúc đăng ký xong là lúc người mua dễ mất tiền nhất.
10 phút đọc · Người mua, người bán, người được tặng cho nhà đất đang chuẩn bị làm thủ tục sang tên.
-
Cho người thân vay tiền: giấy vay, lãi tối đa 20%, đòi nợ, thời hiệuKhoản vay trong gia đình thường không có giấy, chuyển tiền mặt, và đến khi đòi thì người vay nói đó là tiền cho. Một giấy vay ghi đủ số tiền, thời hạn, lãi suất, kèm chuyển khoản có nội dung là gần như đủ để đòi. Lãi thoả thuận không quá 20% một năm; yêu cầu trả lãi chịu thời hiệu 3 năm, còn đòi tiền gốc thì thực tiễn xét xử phổ biến coi là đòi tài sản, không áp thời hiệu.
9 phút đọc · Người cho người thân, bạn bè vay tiền hoặc đang đòi một khoản vay cũ.
-
Nhờ người khác đứng tên nhà đất: rủi ro thật và cách đòi lạiNgười đứng tên trên Giấy chứng nhận là người được pháp luật coi là chủ, cho đến khi bạn chứng minh được ngược lại. Nhờ đứng tên kéo theo năm rủi ro: người đứng tên bán hoặc thế chấp, chết, ly hôn, mắc nợ bị kê biên, hoặc đơn giản là phủ nhận. Muốn đòi lại cần chứng minh nguồn tiền và thoả thuận nhờ đứng tên; Tòa án thường trả giá trị cho người bỏ tiền nhưng tính công sức cho người đứng tên.
11 phút đọc · Người đang nhờ hoặc định nhờ con cái, anh chị em, bạn bè đứng tên nhà đất, xe, cổ phần; và người đang đứng tên hộ.
Bản đồ pháp lý: Gia đình
Nhà đất, thừa kế, hôn nhân, giấy tờ cá nhân. Những việc ít khi xảy ra nhưng mỗi lần đều có thời hạn: chia thừa kế, đăng ký biến động đất, đổi thẻ căn cước.