Mục lục · 9 mục
Chị Ngân và anh Quang ly hôn năm 2026. Hai con 7 tuổi và 3 tuổi ở với chị Ngân tại phường Ninh Kiều, Cần Thơ. Anh Quang làm kỹ sư, lương thực nhận khoảng 28 triệu đồng mỗi tháng; chị Ngân làm kế toán, khoảng 12 triệu. Chi phí cho hai con (học, ăn, khám bệnh, quần áo) chị tính ra khoảng 11 triệu mỗi tháng. Trong phiên hòa giải anh Quang đề nghị 3 triệu cho cả hai con "vì anh còn phải thuê nhà". Chị Ngân muốn 8 triệu.
Không có điều luật nào trả lời "mức đúng là bao nhiêu". Nhưng có những tiêu chí mà Tòa án dùng, có giới hạn trên dưới hợp lý, và có cả bộ công cụ cưỡng chế khi người phải cấp dưỡng không trả. Dưới đây là các tiêu chí đó, nhìn từ cả hai phía.
Ai nuôi con, ai cấp dưỡng
Khi ly hôn, vợ chồng thoả thuận người trực tiếp nuôi con; không thoả thuận được thì Tòa quyết định giao con cho một bên căn cứ vào quyền lợi về mọi mặt của con (Điều 81):
- Con dưới 36 tháng tuổi được giao cho mẹ trực tiếp nuôi, trừ khi mẹ không đủ điều kiện để trực tiếp trông nom, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con, hoặc cha mẹ có thoả thuận khác phù hợp với lợi ích của con.
- Con từ đủ 7 tuổi trở lên thì Tòa phải xem xét nguyện vọng của con.
Cha, mẹ không trực tiếp nuôi con có nghĩa vụ cấp dưỡng cho con (Điều 82), đồng thời có quyền thăm nom con, và người trực tiếp nuôi không được cản trở việc thăm nom đó. Ngược lại, người không trực tiếp nuôi lạm dụng việc thăm nom để cản trở hoặc gây ảnh hưởng xấu đến con thì người nuôi có quyền yêu cầu Tòa hạn chế quyền thăm nom.
Nghĩa vụ cấp dưỡng của cha mẹ đối với con kéo dài khi con chưa thành niên, hoặc con đã thành niên nhưng không có khả năng lao động và không có tài sản để tự nuôi mình (Điều 110).
Mức cấp dưỡng được xác định thế nào
Điều 116 đặt nguyên tắc: mức cấp dưỡng do người có nghĩa vụ cấp dưỡng và người được cấp dưỡng hoặc người giám hộ thoả thuận, căn cứ vào thu nhập, khả năng thực tế của người có nghĩa vụ và nhu cầu thiết yếu của người được cấp dưỡng. Không thoả thuận được thì yêu cầu Tòa giải quyết.
Ba con số Tòa sẽ hỏi:
- Nhu cầu thiết yếu của con: học phí, tiền ăn, sữa, khám chữa bệnh, bảo hiểm, quần áo, đi lại. Không phải mọi chi phí (học thêm năng khiếu đắt tiền, du lịch) đều được coi là thiết yếu. Hóa đơn, biên lai học phí, sổ chi tiêu có giá trị hơn con số ước lượng.
- Thu nhập và khả năng thực tế của người cấp dưỡng: bảng lương, sao kê, thu nhập kinh doanh, tài sản. Người tự kinh doanh hay khai thu nhập thấp; khi đó tài sản, mức sống thực tế (xe, nhà, chi tiêu) trở thành chứng cứ.
- Thu nhập của người trực tiếp nuôi: vì cả hai cha mẹ đều có nghĩa vụ nuôi con, người trực tiếp nuôi cũng góp phần của mình.
Một cách tính để hai bên tự kiểm tra trước buổi hòa giải:
| Cách tính | Phần anh Quang trả mỗi tháng |
|---|---|
| Chia đôi nhu cầu 11 triệu | 5,5 triệu |
| Chia theo tỷ lệ thu nhập (28 trên tổng 40 triệu = 70%) | 7,7 triệu |
| Khoảng hợp lý để thương lượng | 5,5 đến 7,7 triệu |
Mức anh Quang đề nghị (3 triệu cho hai con) thấp hơn nhiều so với nhu cầu và khả năng của anh; mức chị Ngân đề nghị (8 triệu) hơi cao hơn tỷ lệ thu nhập. Đây không phải công thức của luật mà là cách đặt khung để thương lượng. Công cụ cấp dưỡng nuôi con tính ra cùng khoảng này và ghi rõ đâu là quy ước.
Thực tiễn xét xử thường còn xem phần thu nhập còn lại của người cấp dưỡng sau khi trả có đủ cho chính họ sống không. Một người lương 6 triệu không thể bị buộc trả 5 triệu, dù nhu cầu của con là thật. Mốc tham khảo hay được nhắc là lương tối thiểu vùng: năm 2026 là 5.310.000, 4.730.000, 4.140.000 và 3.700.000 đồng mỗi tháng theo bốn vùng (Nghị định 293/2025).
Trả theo tháng hay trả một lần
Điều 117 cho phép cấp dưỡng định kỳ hằng tháng, hằng quý, nửa năm, hằng năm hoặc một lần. Mỗi cách có rủi ro riêng:
- Hằng tháng: phổ biến nhất, dễ thi hành. Rủi ro là người cấp dưỡng trả chậm từng ít một, người nuôi ngại đi đòi, đến khi tổng nợ lớn mới xử lý.
- Một lần: người nuôi con nhận ngay một khoản (ví dụ 600 triệu đồng cho đến khi con 18 tuổi), không phải đòi từng tháng. Rủi ro là lạm phát, chi phí học hành tăng sau 10 năm mà không thể đòi thêm dễ dàng. Thường chọn khi người cấp dưỡng sắp ra nước ngoài, hoặc hai bên muốn cắt hẳn liên lạc.
Nên ghi trong thoả thuận: số tiền, phương thức (chuyển khoản vào tài khoản nào, ghi nội dung gì), hạn trả mỗi kỳ (ví dụ trước ngày 5 hằng tháng), thời điểm bắt đầu và kết thúc. Chuyển khoản có nội dung "cấp dưỡng tháng 3/2027 cho con …" là chứng cứ tốt cho cả hai bên.
Thay đổi mức, tạm ngừng, chấm dứt
Khi có lý do chính đáng, mức cấp dưỡng có thể thay đổi; các bên thoả thuận lại, không thoả thuận được thì yêu cầu Tòa (Điều 116). Lý do hay gặp:
- Con vào cấp học mới, học phí tăng; con bị bệnh cần điều trị dài ngày.
- Người cấp dưỡng mất việc, thu nhập giảm hẳn, hoặc ngược lại thu nhập tăng mạnh.
Người có nghĩa vụ cấp dưỡng lâm vào tình trạng khó khăn về kinh tế, không có khả năng thực hiện thì có thể thoả thuận tạm ngừng cấp dưỡng hoặc giảm mức (Điều 118). Nghĩa vụ cấp dưỡng chấm dứt khi con đã thành niên và có khả năng lao động hoặc có tài sản tự nuôi mình, khi con được người khác nhận làm con nuôi, khi người cấp dưỡng trực tiếp nuôi dưỡng con, hoặc khi một bên chết (Điều 119).
Người trực tiếp nuôi cũng có thể yêu cầu thay đổi người trực tiếp nuôi con (Điều 84) nếu người đang nuôi không còn đủ điều kiện, hoặc có thoả thuận mới. Con từ đủ 7 tuổi trở lên thì phải xem xét nguyện vọng của con.
Khi bên kia không trả
Bản án, quyết định của Tòa về cấp dưỡng được thi hành ngay dù có kháng cáo, kháng nghị (Bộ luật Tố tụng dân sự, Điều 482). Yêu cầu cấp dưỡng cũng được miễn án phí (Nghị quyết 326/2016, Điều 12), nên người nuôi con không phải lo tiền án phí khi khởi kiện đòi cấp dưỡng hoặc tăng mức.
Khi người phải cấp dưỡng chậm hoặc không trả, các bước theo thứ tự:
- Ghi nhận khoản nợ: lập bảng các tháng đã trả, chưa trả, kèm sao kê tài khoản. Gửi tin nhắn hoặc thư nhắc có ghi rõ số tiền và tháng.
- Yêu cầu thi hành án: nộp đơn tại cơ quan thi hành án dân sự có thẩm quyền, kèm bản án, quyết định. Luật Thi hành án dân sự 106/2025 có hiệu lực từ 01/7/2026; thời hiệu yêu cầu thi hành án là 5 năm; với khoản trả theo kỳ, thời hiệu tính riêng cho từng kỳ kể từ ngày kỳ đó đến hạn — nợ tích lại quá lâu thì những tháng đầu có thể đã hết thời hiệu.
- Cưỡng chế: chấp hành viên có thể khấu trừ tiền trong tài khoản, trừ vào lương, thu nhập của người phải cấp dưỡng (cơ quan, doanh nghiệp nơi người đó làm việc phải trừ và chuyển), kê biên tài sản.
- Xử phạt hành chính: hành vi từ chối, trốn tránh nghĩa vụ cấp dưỡng có thể bị phạt hành chính.
- Trách nhiệm hình sự: Điều 186 Bộ luật Hình sự xử lý người có nghĩa vụ cấp dưỡng và có khả năng thực tế mà cố ý từ chối hoặc trốn tránh, làm người được cấp dưỡng lâm vào tình trạng nguy hiểm đến tính mạng, sức khoẻ, hoặc đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi này mà còn vi phạm. Khung hình phạt gồm cảnh cáo, cải tạo không giam giữ đến 2 năm hoặc phạt tù từ 3 tháng đến 2 năm.
Lưu ý: cản trở thăm nom con không làm mất nghĩa vụ cấp dưỡng, và không trả cấp dưỡng không làm mất quyền thăm nom. Hai việc độc lập. Người nuôi con "giữ con lại cho đến khi anh ta trả tiền" có thể bị coi là vi phạm, và ngược lại.
Sai lầm hay gặp
- Thoả thuận miệng khi ly hôn thuận tình, quyết định công nhận thuận tình ly hôn chỉ ghi chung chung "anh có nghĩa vụ cấp dưỡng theo khả năng". Không có con số thì không yêu cầu thi hành án được, phải kiện lại.
- Nhận tiền mặt không có giấy biên nhận. Đến khi tranh chấp, người cấp dưỡng nói đã trả đủ, người nuôi nói không. Luôn chuyển khoản.
- Viết trong thoả thuận "không yêu cầu cấp dưỡng" để ly hôn cho nhanh. Cấp dưỡng là quyền của con. Khi hoàn cảnh thay đổi, người nuôi con vẫn có thể yêu cầu cấp dưỡng sau, nhưng sẽ mất thời gian và gặp lập luận "đã tự nguyện từ bỏ".
- Người cấp dưỡng tự ý giảm tiền khi thu nhập giảm. Phải thoả thuận lại hoặc yêu cầu Tòa; tự ý giảm vẫn bị tính là nợ.
- Để nợ tích tụ nhiều năm rồi mới yêu cầu thi hành án. Người phải thi hành có thể đã tẩu tán tài sản, đổi việc.
Danh sách việc cần làm cho người nuôi con
- Lập bảng chi phí thiết yếu của con theo tháng, kèm biên lai học phí, hóa đơn khám bệnh.
- Thu thập chứng cứ về thu nhập của bên kia: bảng lương cũ, thông tin công ty, tài sản đứng tên.
- Trong thoả thuận hoặc đơn: ghi rõ số tiền, kỳ trả, hạn trả, tài khoản nhận.
- Sau khi có bản án: lưu bản án vào hồ sơ, theo dõi từng kỳ đã nhận.
- Chậm quá 2 kỳ: nhắc bằng văn bản; quá 3 kỳ: cân nhắc nộp đơn yêu cầu thi hành án.
Trên AI Cố Vấn, bạn có thể tạo hồ sơ "Cấp dưỡng" với một việc lặp lại hằng tháng "kiểm tra đã nhận tiền cấp dưỡng", lưu bản án và sao kê. Khi cần, Trợ lý AI tổng hợp các tháng còn thiếu từ những mốc bạn ghi, giúp bạn chuẩn bị đơn yêu cầu thi hành án.
Khi nào nên hỏi luật sư
- Bên kia có thu nhập cao nhưng khai thấp, hoặc thu nhập từ kinh doanh, từ nước ngoài.
- Muốn đổi người trực tiếp nuôi con, đặc biệt khi con đã từ 7 tuổi và có nguyện vọng khác.
- Cấp dưỡng một lần với số tiền lớn, cần tính kỹ.
- Bên kia đã ra nước ngoài, đã chuyển tài sản cho người khác.
- Có dấu hiệu bạo lực, nguy hiểm khi thăm nom.
Căn cứ pháp lý
- Luật Hôn nhân và gia đình 2014 (văn bản hợp nhất 121/VBHN-VPQH năm 2025), Điều 81, 82, 83, 84, 107, 110, 116, 117, 118, 119
- Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, Điều 482 (bản án về cấp dưỡng thi hành ngay)
- Nghị quyết 326/2016/UBTVQH14, Điều 12 (miễn án phí yêu cầu cấp dưỡng)
- Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi 2017, 2025), Điều 186
- Luật Thi hành án dân sự 106/2025/QH15 (hiệu lực 01/7/2026)
- Nghị định 293/2025/NĐ-CP (lương tối thiểu vùng 2026)
Đối chiếu tới ngày 15/10/2026. Văn bản có thể được sửa đổi, thay thế sau ngày này.
Câu hỏi thường gặp
Mức cấp dưỡng tối thiểu là bao nhiêu?
Luật hiện hành không quy định mức tối thiểu cố định. Mức được thoả thuận hoặc do Tòa quyết định theo thu nhập, khả năng thực tế của người cấp dưỡng và nhu cầu thiết yếu của con. Lương tối thiểu vùng thường được dùng làm mốc tham khảo trong thực tiễn, không phải mức bắt buộc.
Cấp dưỡng đến bao giờ thì dừng?
Đến khi con đủ 18 tuổi và có khả năng lao động hoặc có tài sản tự nuôi mình. Nếu con đã thành niên nhưng không có khả năng lao động và không có tài sản, nghĩa vụ cấp dưỡng tiếp tục. Thoả thuận có thể kéo dài hơn, ví dụ hỗ trợ đến khi học xong đại học.
Người nuôi con có được dùng tiền cấp dưỡng cho việc khác không?
Tiền cấp dưỡng dùng cho nhu cầu của con. Người cấp dưỡng không có quyền đòi quyết toán từng khoản, nhưng nếu người nuôi con không đảm bảo điều kiện cho con, người không nuôi có thể yêu cầu Tòa thay đổi người trực tiếp nuôi con.
Bên kia mất việc thì có được ngừng cấp dưỡng không?
Không được tự ý ngừng. Người cấp dưỡng lâm vào khó khăn kinh tế có thể thoả thuận tạm ngừng hoặc giảm mức, không thoả thuận được thì yêu cầu Tòa giải quyết. Trong thời gian chưa có quyết định mới, mức cũ vẫn có hiệu lực.
Kiện đòi cấp dưỡng có tốn án phí không?
Không. Người yêu cầu cấp dưỡng được miễn án phí theo Nghị quyết 326/2016. Bản án về cấp dưỡng được thi hành ngay, kể cả khi bên kia kháng cáo.
Đưa việc này vào hồ sơ của bạn
Lưu giấy tờ vào hồ sơ vụ việc, đặt mốc để hệ nhắc trước hạn, hỏi Trợ lý AI theo đúng hồ sơ và gửi câu hỏi cho luật sư Nhà Cố Vấn khi cần.
Bài viết là thông tin pháp luật tổng hợp để tham khảo, không phải ý kiến tư vấn cho một vụ việc cụ thể. Hoàn cảnh của bạn có thể khác ví dụ trong bài; khi có tranh chấp, sắp hết thời hạn hoặc giá trị lớn, hãy hỏi luật sư.
