Kê khai tài sản, xung đột lợi ích và quà tặng của cán bộ xã: những gì đổi từ 01/7/2026

Anh Quân là công chức địa chính – xây dựng của một xã. Năm 2026, vợ chồng anh bán mảnh đất ở quê được 1,35 tỷ đồng, dùng 900 triệu trả nợ mua căn hộ ở tỉnh, phần còn lại gửi tiết kiệm. Anh nghĩ mình chỉ là công chức chuyên môn, không giữ chức vụ, nên không phải kê khai gì. Đồng nghiệp ở bộ phận tổ chức thì cho rằng vị trí địa chính thuộc diện phải kê khai hằng năm.

Hai câu hỏi cần trả lời trước 31/12/2026: anh có thuộc diện kê khai không, và nếu có, khoản biến động này kê thế nào.

Bốn phương thức kê khai

Luật Phòng, chống tham nhũng 2018 (Điều 36) quy định bốn phương thức, Luật 132/2025 giữ khung này và điều chỉnh ngưỡng:

Tài sản, thu nhập phải kê khai

Theo Điều 35 Luật Phòng, chống tham nhũng và sửa đổi tại Luật 132/2025:

• Quyền sử dụng đất, nhà ở, công trình xây dựng và tài sản khác gắn liền với đất (kể cả đứng tên người khác nhưng thực chất của mình).
• Kim khí quý, đá quý, tiền, giấy tờ có giá và động sản khác mà mỗi loại có giá trị từ 150 triệu đồng trở lên (từ 01/7/2026; trước đó là 50 triệu đồng).
• Tài sản, tài khoản ở nước ngoài.
• Tổng thu nhập giữa hai lần kê khai.

Tài sản, thu nhập của vợ hoặc chồng và con chưa thành niên cũng phải kê khai.

Kê khoản biến động thế nào cho đúng

Trường hợp anh Quân: bán đất 1,35 tỷ, trả nợ căn hộ 900 triệu, gửi tiết kiệm 450 triệu. Ba lỗi hay gặp khi kê:

1. Chỉ kê tài sản còn lại (450 triệu tiết kiệm), bỏ qua việc mảnh đất đã không còn và khoản nợ đã giảm. Bản kê phải thể hiện được biến động: tài sản giảm (đất), tài sản tăng (tiết kiệm), nghĩa vụ giảm (nợ).
2. Không giải thích nguồn gốc: mọi biến động tăng phải ghi nguồn hình thành (bán tài sản nào, lương, thừa kế, vay). Ghi "thu nhập hợp pháp" là chưa đủ.
3. Giá trị không khớp hợp đồng: ghi giá bán theo "giá thực" nhưng hợp đồng công chứng ghi thấp hơn để giảm thuế. Sự chênh lệch này là điểm yếu nếu bản kê bị xác minh.

Nếu anh Quân thuộc diện kê khai, phần biến động trong bản kê năm 2026 nên thể hiện được cả ba chiều, đại ý như sau:

Tổng biến động vượt 1 tỷ đồng nên thuộc diện kê bổ sung (nếu năm 2026 anh không thuộc diện kê hằng năm). Khoản tiết kiệm 450 triệu vượt ngưỡng 150 triệu của mục "tiền", nên phải có dòng riêng. Điểm mấu chốt là chuỗi chứng từ nối liền: hợp đồng bán, sao kê nhận tiền, chứng từ trả nợ, sổ tiết kiệm mở cùng thời điểm. Người xác minh không cần tin lời giải thích khi tự đối chiếu được ngày và số tiền giữa bốn giấy tờ đó.

Xác minh và hệ quả kê khai không trung thực

Bản kê khai có thể được xác minh ngẫu nhiên, theo kế hoạch hoặc khi có dấu hiệu không trung thực, khi có tố cáo, hoặc khi phục vụ công tác cán bộ.

Người kê khai không trung thực, giải trình nguồn gốc tài sản tăng thêm không trung thực có thể bị kỷ luật theo Nghị định 172/2025, ảnh hưởng tới bầu, bổ nhiệm; trường hợp đang dự kiến bổ nhiệm thì không được bổ nhiệm vào vị trí dự kiến.

Xung đột lợi ích: chuyện hằng ngày ở xã

Điều 23 Luật Phòng, chống tham nhũng yêu cầu người có chức vụ, quyền hạn khi biết mình có xung đột lợi ích trong việc được giao phải báo cáo người có thẩm quyền để xem xét, xử lý (điều chuyển, tạm đình chỉ, giám sát việc thực hiện nhiệm vụ).

Ở xã, xung đột lợi ích xuất hiện rất thường:

• Công chức địa chính tham mưu hồ sơ cấp Giấy chứng nhận cho anh chị em ruột.
• Phó Chủ tịch phụ trách xây dựng ký quyết định xử phạt một công trình mà nhà thầu là doanh nghiệp của người thân.
• Chủ tịch xã chủ trì Hội đồng thẩm định giá đất cho dự án có thửa đất của gia đình mình bị thu hồi.

Cách xử lý đúng: báo cáo bằng văn bản ngay khi biết, đề nghị người khác tham mưu hoặc ký thay; lưu văn bản báo cáo vào hồ sơ. Một tờ báo cáo một trang có thể là bằng chứng quan trọng nhất về sau.

Quà tặng: ranh giới rõ hơn người ta nghĩ

Điều 22 Luật Phòng, chống tham nhũng quy định người có chức vụ, quyền hạn không được trực tiếp hoặc gián tiếp nhận quà tặng dưới mọi hình thức của cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan đến công việc do mình giải quyết hoặc thuộc phạm vi quản lý của mình. Cơ quan, người có chức vụ cũng không được dùng tài chính công, tài sản công làm quà tặng, trừ trường hợp luật cho phép.

Trường hợp không từ chối được (quà gửi qua bưu điện, để lại tại nhà), phải báo cáo và nộp lại quà theo quy định, với đủ thông tin: người tặng, giá trị, thời gian, hoàn cảnh, mối quan hệ. Ở xã, các dịp nhạy cảm là sau khi cấp Giấy chứng nhận, sau khi phê duyệt phương án bồi thường, dịp Tết với doanh nghiệp đang có hồ sơ chờ xử lý.

Danh sách việc trong năm

• Tháng 1: xác nhận bằng văn bản mình thuộc diện kê khai nào trong năm.
• Ngay khi có giao dịch lớn (mua, bán nhà đất, nhận thừa kế, vay lớn): lưu hợp đồng, chứng từ thanh toán, ghi nguồn tiền.
• Tháng 10–11: cộng dồn biến động trong năm, xem có vượt 1 tỷ đồng không.
• Trước 31/12: nộp bản kê khai (hằng năm hoặc bổ sung), giữ bản sao.
• Mỗi khi được giao việc có người thân liên quan: báo cáo xung đột lợi ích bằng văn bản.

Trên AI Cố Vấn, nghĩa vụ kê khai tài sản đã có mốc 31/12 trong bản đồ pháp lý cán bộ cấp xã. Có thể lưu hợp đồng mua bán, sổ tiết kiệm và các bản kê các năm trước trong một hồ sơ để đối chiếu khi kê năm sau.

Khi nào nên hỏi luật sư

• Có tài sản đứng tên người thân, góp vốn với người khác, hoặc tài sản ở nước ngoài, không chắc phải kê thế nào.
• Bị yêu cầu giải trình nguồn gốc tài sản tăng thêm hoặc bản kê đang bị xác minh.
• Bị tố cáo nhận quà hoặc có xung đột lợi ích trong một quyết định cụ thể.
• Giao dịch trong năm có giá trị gần ngưỡng 1 tỷ và cách tính biến động chưa rõ.