Mục lục · 8 mục
- Căn cứ gốc: Điều 23 Luật Tổ chức chính quyền địa phương 2025
- Những việc từ huyện chuyển về bàn Chủ tịch xã
- Ba việc phải tự mình làm, không đẩy hết cho cấp phó
- Một tháng điển hình: danh sách việc theo mốc
- Sai lầm hay gặp ở năm đầu chính quyền hai cấp
- Quyền hạn tăng, rủi ro cá nhân tăng theo
- Khi nào nên hỏi luật sư
- Câu hỏi thường gặp
Anh Tâm làm Phó Chủ tịch huyện 6 năm. Tháng 7/2025, huyện giải thể, anh được bầu làm Chủ tịch UBND một xã mới gộp từ ba xã cũ, dân số khoảng 42.000 người. Tuần đầu tiên, trên bàn anh có 37 hồ sơ cấp Giấy chứng nhận cho hộ gia đình, 2 phương án bồi thường cho dự án đường tỉnh, 11 biên bản vi phạm về xây dựng và 4 đơn khiếu nại chuyển từ huyện cũ sang. Ở huyện, những hồ sơ đó đi qua phòng Tài nguyên, phòng Tư pháp, Thanh tra huyện rồi mới lên bàn lãnh đạo. Ở xã mới, người tham mưu thường chỉ là một hai công chức, còn người ký là anh.
Đó là bản chất của chính quyền hai cấp: thẩm quyền dồn xuống xã, nhưng bộ máy thẩm định không xuống theo cùng tốc độ. Hiểu đúng mình được làm gì, phải làm gì và phải tự mình làm việc gì là lớp bảo vệ đầu tiên cho người đứng đầu.
Căn cứ gốc: Điều 23 Luật Tổ chức chính quyền địa phương 2025
Luật Tổ chức chính quyền địa phương số 72/2025/QH15 có hiệu lực từ 16/6/2025, áp dụng cho mô hình hai cấp tỉnh và xã từ 01/7/2025. Nhiệm vụ, quyền hạn của Chủ tịch UBND cấp xã nằm ở Điều 23, gồm 17 khoản. Gom theo việc thực tế phải làm thành tám nhóm:
| Nhóm | Nội dung chính |
|---|---|
| Điều hành UBND | Lãnh đạo, điều hành công việc của UBND; triệu tập, chủ tọa phiên họp |
| Thi hành pháp luật | Chỉ đạo thi hành Hiến pháp, luật, văn bản cấp trên trên địa bàn |
| Bộ máy, công vụ | Điều hành bộ máy hành chính, cải cách hành chính, chuyển đổi số, lãnh đạo các cơ quan chuyên môn thuộc UBND xã |
| Ngân sách, tài sản công | Điều hành ngân sách, tài chính, tài sản công của xã |
| Kinh tế – xã hội, quy hoạch | Nông nghiệp, môi trường, giáo dục, y tế, văn hóa; quy hoạch đô thị và nông thôn |
| Quốc phòng, an ninh, dân tộc, tôn giáo | Bảo đảm trật tự an toàn xã hội, chính sách dân tộc, tôn giáo |
| Nhân sự | Tuyển dụng, quản lý; bổ nhiệm, miễn nhiệm người đứng đầu cơ quan chuyên môn theo phân cấp |
| Khẩn cấp, dịch vụ công, khiếu nại tố cáo | Xử lý tình huống khẩn cấp, tổ chức dịch vụ công, giải quyết khiếu nại tố cáo, hướng dẫn tự quản thôn, tổ dân phố, ban hành quyết định thuộc thẩm quyền |
Điểm cần đọc kỹ: Luật 72/2025 viết theo hướng "khung", còn thẩm quyền cụ thể từng lĩnh vực nằm ở luật chuyên ngành và các nghị định phân định thẩm quyền ban hành cùng đợt tháng 6/2025. Vì vậy khi ký một quyết định, câu hỏi "mình có thẩm quyền không" luôn phải trả lời bằng hai tầng: Điều 23 Luật 72/2025 và văn bản chuyên ngành.
Những việc từ huyện chuyển về bàn Chủ tịch xã
Đây là phần làm thay đổi công việc hằng ngày nhiều nhất.
Đất đai
Theo Nghị định 151/2025/NĐ-CP, các thẩm quyền đất đai của Chủ tịch UBND cấp huyện cũ chuyển về Chủ tịch UBND cấp xã: quyết định thu hồi đất và cưỡng chế, cấp Giấy chứng nhận cho hộ gia đình, cá nhân, giao đất, cho thuê đất, cho phép chuyển mục đích sử dụng đất đối với cá nhân, quyết định giá đất cụ thể cho các trường hợp trước đây thuộc huyện, phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư. Bài Thẩm quyền đất đai mới của Chủ tịch xã đi sâu từng loại quyết định.
Xử phạt vi phạm hành chính
Nghị định 189/2025/NĐ-CP cho Chủ tịch UBND cấp xã phạt cảnh cáo, phạt tiền đến 50% mức phạt tối đa của lĩnh vực tương ứng theo Luật Xử lý vi phạm hành chính, tước quyền sử dụng giấy phép hoặc đình chỉ hoạt động có thời hạn, tịch thu tang vật và áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả. Trước 01/7/2025, mức trần của Chủ tịch xã thấp hơn nhiều; nhiều vụ trước đây phải chuyển huyện, nay xã tự ra quyết định.
Khiếu nại, tiếp công dân
Chủ tịch UBND xã giải quyết khiếu nại lần đầu đối với quyết định, hành vi hành chính của chính mình, của người đứng đầu cơ quan chuyên môn thuộc UBND xã và công chức do mình trực tiếp quản lý. Từ 01/7/2026, Chủ tịch xã phải trực tiếp tiếp công dân ít nhất 02 ngày mỗi tháng (Luật 136/2025/QH15).
Nhân sự
Bổ nhiệm, miễn nhiệm người đứng đầu cơ quan chuyên môn thuộc UBND xã theo phân cấp; xử lý kỷ luật công chức thuộc thẩm quyền quản lý theo Nghị định 172/2025/NĐ-CP.
Ba việc phải tự mình làm, không đẩy hết cho cấp phó
Phân công cho Phó Chủ tịch phụ trách lĩnh vực là cách điều hành bình thường. Nhưng có những việc luật gắn trực tiếp với người đứng đầu:
- Trực tiếp tiếp công dân theo lịch định kỳ, từ 01/7/2026 tối thiểu 02 ngày mỗi tháng.
- Giải quyết khiếu nại đối với quyết định, hành vi của chính mình: Phó Chủ tịch có thể được giao chuẩn bị, đối thoại, nhưng quyết định giải quyết phải đúng người có thẩm quyền ký hoặc ký thay theo đúng thể thức.
- Chịu trách nhiệm người đứng đầu khi trong cơ quan xảy ra sai phạm: phân công không làm mất trách nhiệm kiểm tra, đôn đốc.
Lưu ý: Ủy quyền theo Điều 14 Luật 72/2025 phải làm bằng văn bản, ghi rõ nội dung, phạm vi, thời hạn, điều kiện thực hiện; người nhận ủy quyền không được ủy quyền tiếp. Ký thay theo phân công lĩnh vực (KT. Chủ tịch – Phó Chủ tịch) và ủy quyền là hai cơ chế khác nhau, chi tiết ở bài về phân công và ủy quyền trong chuyên mục.
Một tháng điển hình: danh sách việc theo mốc
Từ hồ sơ của anh Tâm, có thể dựng một lịch làm việc cố định để không bỏ sót mốc pháp lý:
| Thời điểm | Việc | Vì sao |
|---|---|---|
| Ngày làm việc đầu tháng | Rà sổ thụ lý khiếu nại: vụ nào sắp hết 30 ngày (phức tạp 45 ngày) | Quá hạn là căn cứ xem xét trách nhiệm người đứng đầu |
| Đầu tháng | Chốt 02 ngày tiếp công dân định kỳ, niêm yết lịch | Luật 136/2025, hiệu lực 01/7/2026 |
| Hằng tuần | Rà biên bản vi phạm chưa ra quyết định | Thời hạn ra quyết định xử phạt tính bằng ngày làm việc |
| Hằng tuần | Hồ sơ cấp Giấy chứng nhận, đăng ký biến động sắp quá hạn | Trễ hạn thủ tục hành chính bị chấm điểm, bị phản ánh |
| Trước mỗi phiên họp UBND | Danh mục quyết định cần tập thể thông qua | Phân biệt việc của tập thể UBND và việc của cá nhân Chủ tịch |
| Trước 31/12 | Kê khai tài sản, thu nhập nếu thuộc diện | Luật Phòng, chống tham nhũng |
Sai lầm hay gặp ở năm đầu chính quyền hai cấp
Ký theo mẫu của huyện cũ
Nhiều xã dùng lại mẫu quyết định của huyện, chỉ thay tiêu đề. Phần căn cứ vẫn ghi Luật Tổ chức chính quyền địa phương 2015 hoặc nghị định đã bị thay. Một quyết định thu hồi đất ghi sai căn cứ thẩm quyền là điểm dễ nhất để bên bị thu hồi khởi kiện. Mỗi mẫu quyết định nên được rà lại phần căn cứ ít nhất một lần, ghi văn bản mới: Luật 72/2025, Nghị định 151/2025, Nghị định 189/2025.
Nhầm việc của tập thể UBND với việc của Chủ tịch
Một số nội dung là thẩm quyền của UBND xã (tập thể quyết định), một số là của Chủ tịch. Chủ tịch ký thay mặt UBND (TM. UBND) hay ký với tư cách Chủ tịch là hai chuyện khác nhau. Ký một quyết định thuộc thẩm quyền tập thể mà không có biên bản phiên họp hoặc phiếu lấy ý kiến thành viên là sai trình tự.
Phân công miệng
Tình trạng "giao anh Phó lo mảng đất" bằng lời nói trong giao ban rất phổ biến ở xã mới gộp. Khi có sai phạm, không có văn bản phân công thì trách nhiệm lại quay về người đứng đầu. Quy chế làm việc của UBND xã và quyết định phân công nhiệm vụ cho từng Phó Chủ tịch phải ban hành sớm, và cập nhật mỗi khi thay người.
Kế thừa hồ sơ của huyện mà không lập biên bản
Hồ sơ khiếu nại, hồ sơ đất đai đang dở dang của huyện cũ chuyển về xã. Nếu không có biên bản bàn giao ghi rõ tình trạng (đã thụ lý chưa, đã đối thoại chưa, thời hạn còn bao nhiêu ngày), xã sẽ gánh luôn phần chậm trễ của huyện.
Sai lầm hay gặp: coi thời hạn giải quyết khiếu nại "tính lại từ đầu" khi hồ sơ chuyển về xã. Người khiếu nại không quan tâm hồ sơ đã qua mấy cơ quan; khi khởi kiện, họ sẽ tính từ ngày nộp đơn.
Quyền hạn tăng, rủi ro cá nhân tăng theo
Chủ tịch xã có thể phải chịu bốn loại hệ quả, độc lập với nhau:
- Quyết định bị hủy: qua khiếu nại lần hai hoặc bản án hành chính của Tòa án nhân dân khu vực.
- Kỷ luật: theo Nghị định 172/2025, với cán bộ là khiển trách, cảnh cáo, cách chức, bãi nhiệm.
- Hoàn trả: khi Nhà nước phải bồi thường cho người bị thiệt hại do quyết định trái pháp luật, người có lỗi phải hoàn trả một phần.
- Hình sự: các tội về chức vụ khi có dấu hiệu cố ý hoặc thiếu trách nhiệm gây hậu quả nghiêm trọng.
Một quyết định thu hồi đất sai có thể kéo theo cả bốn. Cách phòng hiệu quả nhất không phải là ký ít, mà là để lại dấu vết: tờ trình của công chức tham mưu, ý kiến thẩm định, biên bản họp, và lý do vì sao chọn phương án đó.
Khi nào nên hỏi luật sư
Không phải quyết định nào cũng cần luật sư. Nên mời người ngoài xem trước khi ký khi gặp một trong các dấu hiệu:
- Quyết định thu hồi đất, cưỡng chế hoặc phương án bồi thường có người đã khiếu nại từ giai đoạn kiểm đếm.
- Giá đất cụ thể chênh lớn so với giá thị trường mà người dân đang dẫn chứng bằng hợp đồng chuyển nhượng thật.
- Vụ khiếu nại đã có đơn gửi nhiều nơi, có dấu hiệu sẽ khởi kiện hành chính.
- Hồ sơ kế thừa từ huyện cũ thiếu giấy tờ, không rõ đã thụ lý hay chưa.
- Bản thân là người bị xem xét kỷ luật hoặc bị yêu cầu giải trình.
Trên AI Cố Vấn, có thể tạo một hồ sơ cho từng vụ khiếu nại hoặc từng quyết định quan trọng, lưu tờ trình, biên bản, và đặt mốc hạn để hệ nhắc trước. Khi cần ý kiến độc lập, gửi câu hỏi kèm hồ sơ cho luật sư Nhà Cố Vấn ngay trong ứng dụng, không phải kể lại từ đầu.
Căn cứ pháp lý
- Luật Tổ chức chính quyền địa phương số 72/2025/QH15 (hiệu lực 16/6/2025), Điều 14 (ủy quyền), Điều 23 (nhiệm vụ, quyền hạn của Chủ tịch UBND cấp xã)
- Nghị định 151/2025/NĐ-CP phân định thẩm quyền của chính quyền địa phương hai cấp trong lĩnh vực đất đai (hiệu lực 01/7/2025)
- Nghị định 189/2025/NĐ-CP quy định chi tiết Luật Xử lý vi phạm hành chính về thẩm quyền xử phạt (hiệu lực 01/7/2025)
- Luật Khiếu nại 2011, Điều 17, sửa đổi bởi Luật 136/2025/QH15 (hiệu lực 01/7/2026)
- Luật Tiếp công dân 2013, Điều 15, sửa đổi bởi Luật 136/2025/QH15 (hiệu lực 01/7/2026)
- Nghị định 172/2025/NĐ-CP về xử lý kỷ luật cán bộ, công chức (hiệu lực 01/7/2025)
Đối chiếu tới ngày 15/10/2026. Văn bản có thể được sửa đổi, thay thế sau ngày này.
Câu hỏi thường gặp
Chủ tịch UBND phường có cùng quyền hạn như Chủ tịch UBND xã không?
Luật 72/2025 gọi chung là "cấp xã", gồm xã, phường và đặc khu. Nhiệm vụ, quyền hạn chung theo Điều 23 áp dụng như nhau. Khác biệt nằm ở luật chuyên ngành, ví dụ quy hoạch, quản lý đô thị có quy định riêng cho khu vực đô thị.
Quyết định do huyện cũ ký trước 01/7/2025 nay bị khiếu nại thì ai giải quyết?
Thẩm quyền đã chuyển theo nghị định phân định thẩm quyền. Thông thường cơ quan đang giữ thẩm quyền tương ứng sau sắp xếp sẽ tiếp nhận và giải quyết. Cần đối chiếu văn bản hướng dẫn chuyển tiếp của tỉnh, vì một số tỉnh đã có quyết định phân công cụ thể cho từng loại hồ sơ.
Chủ tịch xã có được bổ nhiệm trưởng phòng chuyên môn của xã không?
Có, theo phân cấp quản lý cán bộ, công chức của tỉnh. Điều 23 Luật 72/2025 giao Chủ tịch UBND cấp xã bổ nhiệm, miễn nhiệm người đứng đầu cơ quan chuyên môn thuộc UBND xã theo phân cấp. Trước khi ký cần kiểm tra quy định phân cấp của tỉnh về tiêu chuẩn, quy trình.
Phó Chủ tịch ký sai trong lĩnh vực được phân công thì Chủ tịch có chịu trách nhiệm không?
Người ký chịu trách nhiệm trực tiếp. Chủ tịch chỉ bị xem xét khi không kiểm tra, đôn đốc, hoặc biết mà không xử lý; cách phân định chi tiết nằm ở bài về phân công, ủy quyền trong cùng chuyên mục.
Có cần học lại toàn bộ luật chuyên ngành không?
Không cần học hết, nhưng cần một danh mục thẩm quyền theo lĩnh vực mà xã đang thực sự xử lý nhiều: đất đai, xây dựng, xử phạt, khiếu nại. Mỗi lĩnh vực nên có một công chức chịu trách nhiệm theo dõi văn bản mới và báo cáo khi có thay đổi.
Đưa việc này vào hồ sơ của bạn
Lưu giấy tờ vào hồ sơ vụ việc, đặt mốc để hệ nhắc trước hạn, hỏi Trợ lý AI theo đúng hồ sơ và gửi câu hỏi cho luật sư Nhà Cố Vấn khi cần.
Bài viết là thông tin pháp luật tổng hợp để tham khảo, không phải ý kiến tư vấn cho một vụ việc cụ thể. Hoàn cảnh của bạn có thể khác ví dụ trong bài; khi có tranh chấp, sắp hết thời hạn hoặc giá trị lớn, hãy hỏi luật sư.
