Người nước ngoài kết hôn với người Việt Nam: đăng ký ở xã, giấy tờ cần hợp pháp hóa, tài sản và quốc tịch của con

Chị Ngọc ở Cần Thơ và anh Lukas (Áo) định đăng ký kết hôn vào tháng 12/2026. Anh Lukas xin giấy xác nhận tình trạng hôn nhân ở Áo, nghe nói "từ tháng 9 Việt Nam dùng Apostille rồi, khỏi phải hợp pháp hóa", nên đóng dấu Apostille và mang sang. Đến UBND phường, hồ sơ bị trả: Áo là một trong ba nước đã phản đối việc Việt Nam gia nhập Công ước Apostille, nên giấy tờ của Áo vẫn phải hợp pháp hóa lãnh sự như cũ. Giấy xác nhận tình trạng hôn nhân lại có thời hạn sử dụng, và một vòng gửi qua gửi lại mất thêm vài tuần.

Đăng ký kết hôn có yếu tố nước ngoài đã dễ hơn nhiều từ khi về cấp xã. Phần khó nằm ở giấy tờ của bên nước ngoài và những việc phát sinh sau ngày cưới mà ít cặp đôi tính trước: quyền cư trú, quyền đi làm, tài sản, và quốc tịch của con.

Làm ở đâu, bao lâu

Từ 01/7/2025, theo Nghị định 120/2025/NĐ-CP, đăng ký kết hôn giữa công dân Việt Nam và người nước ngoài thực hiện tại Ủy ban nhân dân cấp xã nơi cư trú của công dân Việt Nam (trước đây là cấp huyện). Thời hạn giải quyết 5 ngày làm việc kể từ khi nhận đủ hồ sơ hợp lệ; trường hợp cần xác minh thì không quá 10 ngày làm việc.

Nếu cả hai đang ở nước ngoài, đăng ký tại cơ quan đại diện Việt Nam ở nước đó, hoặc đăng ký theo pháp luật nước sở tại rồi ghi chú kết hôn vào sổ hộ tịch Việt Nam khi về.

Điều kiện kết hôn

Theo Luật Hôn nhân và gia đình, mỗi bên phải tuân theo pháp luật nước mình về điều kiện kết hôn; nếu đăng ký tại Việt Nam thì người nước ngoài còn phải đáp ứng điều kiện theo luật Việt Nam:

• Nam từ đủ 20 tuổi, nữ từ đủ 18 tuổi.
• Tự nguyện.
• Không bị mất năng lực hành vi dân sự.
• Không thuộc các trường hợp cấm: đang có vợ hoặc chồng, kết hôn giả tạo, cùng dòng máu trực hệ hoặc có họ trong phạm vi ba đời…

Việt Nam không thừa nhận hôn nhân giữa những người cùng giới tính, kể cả khi hai người đã kết hôn hợp pháp ở nước khác.

Giấy tờ: phần tốn thời gian nhất

1. Tờ khai đăng ký kết hôn (hai bên có thể dùng chung một tờ).
2. Giấy xác nhận tình trạng hôn nhân của người nước ngoài do cơ quan có thẩm quyền của nước họ cấp, còn giá trị sử dụng; nếu nước đó không cấp loại giấy này thì thay bằng giấy tờ xác nhận người đó có đủ điều kiện kết hôn theo pháp luật nước đó.
3. Giấy xác nhận của tổ chức y tế rằng người đó không mắc bệnh tâm thần hoặc bệnh khác mà không nhận thức, làm chủ được hành vi.
4. Hộ chiếu (hoặc giấy tờ thay hộ chiếu) của người nước ngoài; giấy tờ tùy thân của bên Việt Nam.
5. Nếu từng ly hôn ở nước ngoài: bản án, quyết định ly hôn đã được ghi chú vào sổ hộ tịch Việt Nam (với bên Việt Nam) hoặc giấy tờ chứng minh đã chấm dứt hôn nhân trước.

Mọi giấy tờ do nước ngoài cấp phải:

• Hợp pháp hóa lãnh sự, hoặc
• Có Apostille nếu nước cấp là thành viên Công ước Apostille và không phản đối Việt Nam - áp dụng từ 11/9/2026. Đức, Áo, Séc đã phản đối, nên giấy tờ của ba nước này vẫn phải hợp pháp hóa lãnh sự.
• Được miễn cả hai nếu thuộc diện miễn theo điều ước song phương giữa Việt Nam và nước đó.

Sau đó dịch sang tiếng Việt và chứng thực chữ ký người dịch hoặc công chứng bản dịch. Hãy xin giấy xác nhận tình trạng hôn nhân sau cùng trong bộ hồ sơ, vì loại giấy này có thời hạn sử dụng ngắn - thường được chấp nhận trong khoảng 6 tháng kể từ ngày cấp.

Hai người phải có mặt

Khi trao Giấy chứng nhận kết hôn, cả hai bên phải có mặt, ký vào Sổ hộ tịch và Giấy chứng nhận. Một bên ở nước ngoài thì phải tính lịch bay khớp ngày hẹn - đây là lý do nên gọi trước cho UBND xã hỏi lịch trước khi đặt vé.

Sau đăng ký: năm việc kéo theo

1. Cư trú của vợ hoặc chồng người nước ngoài

Người nước ngoài là vợ hoặc chồng của công dân Việt Nam được bảo lãnh thị thực thăm thân và thẻ tạm trú ký hiệu TT (tối đa 3 năm), người bảo lãnh là chính vợ hoặc chồng người Việt. Thẻ không dài hơn hộ chiếu trừ 30 ngày. Đặt mốc gia hạn trước 1 tháng.

2. Quyền đi làm

Người nước ngoài kết hôn với người Việt Nam và sinh sống tại Việt Nam không thuộc diện cấp giấy phép lao động (Bộ luật Lao động, Điều 154 khoản 8). Theo Nghị định 219/2025/NĐ-CP, doanh nghiệp tuyển họ chỉ phải thông báo với cơ quan có thẩm quyền trước khi bắt đầu làm việc, không phải xin giấy xác nhận như trước. Mang theo Giấy chứng nhận kết hôn khi đi xin việc.

3. Nhà ở

Người nước ngoài kết hôn với công dân Việt Nam và sinh sống tại Việt Nam được sở hữu nhà ở ổn định, lâu dài như công dân Việt Nam (Luật Nhà ở 2023), không bị giới hạn 50 năm. Phần đất ngoài dự án vẫn cần kiểm cách đứng tên theo Luật Đất đai trước khi mua.

4. Tài sản vợ chồng

Mặc định, tài sản tạo lập trong thời kỳ hôn nhân là tài sản chung. Nếu muốn khác - ví dụ tách bạch tài sản kinh doanh, nhà đất bên Việt Nam có trước, tài sản ở nước ngoài - hai bên phải lập thỏa thuận chế độ tài sản trước khi kết hôn, bằng văn bản có công chứng hoặc chứng thực (Điều 47, 48 Luật Hôn nhân và gia đình). Thỏa thuận này có hiệu lực từ ngày đăng ký kết hôn và không thể lập sau ngày cưới theo hình thức đó.

Với tài sản ở nhiều nước, câu hỏi "luật nước nào điều chỉnh" không đơn giản: bất động sản thường theo pháp luật nơi có bất động sản. Nếu tài sản đáng kể, hãy làm thỏa thuận có luật sư của cả hai phía.

5. Quốc tịch của con

Trẻ sinh ra có cha hoặc mẹ là công dân Việt Nam, người kia là người nước ngoài, có quốc tịch Việt Nam nếu cha mẹ thỏa thuận bằng văn bản vào thời điểm đăng ký khai sinh. Nếu trẻ sinh trên lãnh thổ Việt Nam mà cha mẹ không thỏa thuận được, trẻ có quốc tịch Việt Nam (Luật Quốc tịch Việt Nam, Điều 16). Việc chọn quốc tịch Việt Nam cho con có thể ảnh hưởng tới quốc tịch nước kia của trẻ tùy luật nước đó - nên hỏi đại sứ quán nước bên nước ngoài trước khi ký thỏa thuận.

Danh sách mốc cho cặp đôi

Trên AI Cố Vấn, cặp đôi có thể mở một hồ sơ chung lưu bản chụp từng giấy tờ, ngày cấp và ngày hết giá trị của giấy xác nhận tình trạng hôn nhân, để hệ nhắc trước khi giấy hết hạn. Câu hỏi về thỏa thuận tài sản có thể gửi thẳng luật sư Nhà Cố Vấn kèm danh sách tài sản hai bên.

Khi nào nên hỏi luật sư

• Một bên từng kết hôn, ly hôn ở nước ngoài, hoặc có con riêng.
• Có tài sản đáng kể ở nhiều nước, hoặc một bên đang điều hành doanh nghiệp.
• Hồ sơ bị từ chối vì nghi kết hôn giả tạo hoặc vì giấy tờ nước ngoài.
• Đang tính chuyện ly hôn, giành quyền nuôi con khi một bên định đưa con ra nước ngoài.