Bỏ thuế khoán từ 2026: hộ kinh doanh tự khai thế nào, hạn nào phải nhớ

Chị Hạnh có tiệm tạp hoá ở một phường của TP.HCM. Mười năm qua chị nộp thuế khoán: đầu năm nhận thông báo, mỗi tháng đóng khoảng 1,2 triệu đồng, xong. Tháng 3/2026 chị nhận tin nhắn của cơ quan thuế nhắc "tự khai, tự nộp", rồi tháng 5 lại nghe ngưỡng không phải nộp thuế lên 1 tỷ. Chị không biết mình có phải làm gì nữa không, nếu có thì làm vào ngày nào.

Câu trả lời ngắn: vẫn phải làm, nhưng làm gì thì tuỳ doanh thu cả năm. Tiệm của chị bán khoảng 115 triệu đồng mỗi tháng, tức gần 1,4 tỷ đồng một năm — vượt ngưỡng, nên chị phải khai và nộp thuế theo quý. Một tiệm cùng phố bán 70 triệu mỗi tháng (840 triệu một năm) thì không nộp thuế GTGT, TNCN, nhưng vẫn phải gửi thông báo doanh thu đúng hạn. Bài này đi qua từng bước, có tính thử bằng số của chị Hạnh.

Thuế khoán đã bỏ — thứ thay vào là "tự khai"

Nghị quyết 198/2025/QH15 (Điều 10) chấm dứt phương pháp khoán thuế với hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh từ 01/01/2026 và đồng thời bỏ thu lệ phí môn bài từ cùng ngày. Từ đó, hộ kinh doanh nộp thuế theo pháp luật quản lý thuế: tự xác định doanh thu, tự tính số thuế, tự nộp. Cơ quan thuế không còn ra thông báo mức khoán đầu năm.

Ba văn bản cần biết tên, vì cán bộ thuế và phần mềm kế toán sẽ nhắc tới:

• Nghị định 68/2026/NĐ-CP (hiệu lực 05/3/2026): khung chính sách thuế và cách khai, nộp của hộ kinh doanh.
• Nghị định 141/2026/NĐ-CP (ký 29/4/2026): nâng ngưỡng doanh thu không phải nộp thuế GTGT, TNCN từ 500 triệu lên 1 tỷ đồng/năm, áp dụng từ 01/01/2026. Căn cứ là Luật 09/2026/QH16 Quốc hội thông qua ngày 24/4/2026, bỏ con số 500 triệu cứng trong luật để Chính phủ quy định.
• Thông tư 18/2026/TT-BTC (sửa đổi bởi Thông tư 50/2026/TT-BTC): mẫu biểu. Hai mẫu hộ kinh doanh dùng nhiều nhất là 01/TKN-CNKD (thông báo doanh thu) và 01/CNKD (tờ khai thuế).

Bạn đang ở nhóm nào

Mọi nghĩa vụ xoay quanh doanh thu cả năm dương lịch (từ 01/01 đến 31/12), không phải doanh thu từng tháng.

Ba điều chủ hộ hay hiểu sai:

1. Doanh thu là toàn bộ tiền bán hàng, cung cấp dịch vụ, gồm cả khoản thưởng, hỗ trợ, chiết khấu thanh toán nhận được; không trừ tiền nhập hàng. Tiệm tạp hoá lãi mỏng vẫn có doanh thu lớn — chị Hạnh lãi chưa tới 12% nhưng doanh thu vẫn 1,4 tỷ.
2. Ngưỡng tính cho cả hộ, không chia theo đầu người. Vợ bán sáng, chồng bán chiều, chung một giấy đăng ký thì cộng chung.
3. Bán trên sàn cũng là doanh thu của hộ, kể cả khi sàn đã khấu trừ thuế thay (xem bài về bán hàng trên sàn trong chuyên mục hộ kinh doanh).

Lịch khai, nộp trong năm

Hạn rơi vào thứ Bảy, Chủ nhật, ngày lễ thì lùi sang ngày làm việc kế tiếp. Hộ đã kinh doanh ổn định chỉ thông báo một lần mỗi năm, chậm nhất 31/01 năm sau; mốc 31/7 chỉ dành cho hộ mới mở trong 6 tháng đầu năm. Không phải nộp giấy giữa năm không có nghĩa là không cần nhìn số: cuối tháng 6 hãy tự cộng doanh thu nửa năm, nếu đã quá 450–500 triệu thì coi như năm nay có thể vượt 1 tỷ và chuẩn bị khai quý.

Ngoài các mốc trên, hộ còn một nghĩa vụ ít người để ý: thông báo với cơ quan thuế các tài khoản ngân hàng, ví điện tử dùng cho kinh doanh. Mã QR dán ở quầy gắn với tài khoản nào thì tài khoản đó là tài khoản kinh doanh.

Tính thử với tiệm của chị Hạnh

Doanh thu 2026 dự kiến: 1.380.000.000 đồng, toàn bộ là bán lẻ hàng hoá. Tỷ lệ ngành phân phối, cung cấp hàng hoá: GTGT 1%, TNCN 0,5%.

Cách 1 — tỷ lệ trên doanh thu (mặc định cho nhóm 1–3 tỷ):

• Thuế GTGT = 1.380.000.000 × 1% = 13.800.000 đồng (tính trên toàn bộ doanh thu).
• Thuế TNCN = (1.380.000.000 − 1.000.000.000) × 0,5% = 1.900.000 đồng (chỉ tính trên phần vượt 1 tỷ).
• Tổng: 15.700.000 đồng/năm, khoảng 1,3 triệu mỗi tháng — gần bằng mức khoán cũ.

Cách 2 — tính TNCN theo thu nhập: lấy doanh thu trừ chi phí hợp lý có chứng từ, nhân 15% (nhóm đến 3 tỷ). Nếu tiệm lãi gộp sau mọi chi phí khoảng 160 triệu, TNCN = 160.000.000 × 15% = 24.000.000 đồng, cao hơn hẳn cách 1, chưa kể công giữ hoá đơn đầu vào. Với tiệm tạp hoá, cách 2 gần như không bao giờ lợi; nó chỉ đáng cân nhắc với ngành lãi rất mỏng mà doanh thu lớn, hoặc năm làm ăn lỗ — và phải có đủ chứng từ.

Tiệm vừa bán hàng vừa làm dịch vụ (ví dụ bán điện thoại và sửa điện thoại) phải tách doanh thu từng nhóm để áp đúng tỷ lệ. Không tách được thì cơ quan thuế áp tỷ lệ của nhóm cao nhất.

Sổ sách: ít nhất một cuốn sổ doanh thu

Thông tư 152/2025/TT-BTC (hiệu lực 01/01/2026) quy định chế độ kế toán cho hộ kinh doanh. Hộ dưới ngưỡng dùng Sổ doanh thu bán hàng hoá, dịch vụ (mẫu S1a-HKD) — ghi mỗi ngày tổng tiền bán. Hộ vượt ngưỡng ghi thêm sổ chi tiết theo nhóm ngành, và nếu tính theo thu nhập thì phải có sổ chi phí. Tài liệu kế toán lưu tối thiểu 5 năm.

Sổ không cần đẹp. Cần khớp với dòng tiền vào tài khoản. Khi cơ quan thuế đối chiếu, họ nhìn sao kê tài khoản đã đăng ký, dữ liệu hoá đơn điện tử và dữ liệu sàn — ba nguồn này lệch với số chị tự thông báo là bắt đầu có câu hỏi.

Sai lầm hay gặp

• Dùng một tài khoản cho cả nhà. Tiền học của con, tiền chồng gửi, tiền khách chuyển trộn chung một tài khoản đã đăng ký kinh doanh. Khi bị hỏi, chủ hộ phải giải trình từng khoản không phải doanh thu. Tách riêng một tài khoản chỉ cho bán hàng rẻ hơn rất nhiều so với giải trình sau.
• Cộng thiếu doanh thu bán trực tuyến. Bán tại chỗ 800 triệu, bán qua sàn 300 triệu: tổng 1,1 tỷ, vượt ngưỡng — dù từng kênh đều dưới 1 tỷ.
• Thấy sàn đã khấu trừ thì nghĩ là xong. Số sàn khấu trừ được trừ vào nghĩa vụ của hộ, nhưng doanh thu tại tiệm thì hộ vẫn phải tự khai.
• Chọn tính theo thu nhập để "nộp ít" mà không có hoá đơn đầu vào. Chi phí không có chứng từ không được trừ; cuối cùng nộp nhiều hơn cách tỷ lệ.
• Đổi phương pháp giữa chừng. Đã chọn tính theo thu nhập thì phải giữ ổn định theo thời gian nghị định quy định, không được quý này một kiểu, quý sau kiểu khác.

Chậm nộp thì sao

Luật Quản lý thuế 108/2025/QH15 giữ mức tiền chậm nộp 0,03% mỗi ngày trên số thuế nộp chậm. Khoản này tự tính và nộp cùng tiền thuế. Ví dụ thuế quý III của chị Hạnh khoảng 4 triệu, nộp chậm 60 ngày: 4.000.000 × 0,03% × 60 = 72.000 đồng. Số nhỏ, nhưng nộp tờ khai chậm thì còn bị phạt hành chính riêng, và nợ kéo dài thì cơ quan thuế có thể cưỡng chế, kể cả áp dụng biện pháp tạm hoãn xuất cảnh với chủ hộ khi đủ ngưỡng nợ theo quy định.

Cách đơn giản nhất để không chậm: ghi bốn mốc cuối tháng đầu quý vào lịch. Nếu bạn dùng AI Cố Vấn, khai vai trò hộ kinh doanh và mức doanh thu, hệ tự tạo các mốc 31/01, 30/4, 31/7, 31/10 và nhắc trước bằng email lẫn thông báo trên điện thoại.

Danh sách việc cần làm ngay trong năm 2026

• Ước doanh thu cả năm từ số bán ba tháng gần nhất (nhân 4), xếp mình vào nhóm.
• Mở hoặc chọn một tài khoản chỉ dùng cho kinh doanh; thông báo tài khoản đó với cơ quan thuế.
• Lập sổ doanh thu S1a-HKD, ghi hằng ngày — có thể bằng phần mềm bán hàng.
• Nếu đã nộp thuế quý I theo mốc 500 triệu mà cả năm dưới 1 tỷ: làm thủ tục bù trừ hoặc hoàn.
• Hộ vượt 1 tỷ: đăng ký hoá đơn điện tử (máy tính tiền) đúng hạn; tách doanh thu theo nhóm ngành.
• Giữ hoá đơn nhập hàng, hợp đồng thuê mặt bằng, bảng lương — dù đang tính theo tỷ lệ, vì năm sau có thể phải chuyển sang tính theo thu nhập.

Khi nào nên hỏi luật sư

Phần lớn việc trên chủ hộ tự làm được, hoặc nhờ dịch vụ kế toán. Nên hỏi luật sư khi:

• Nhận quyết định ấn định thuế, biên bản kiểm tra, hoặc thông báo yêu cầu giải trình chênh lệch doanh thu với sao kê, dữ liệu sàn.
• Trong nhà có nhiều người đứng tên nhiều hộ cùng bán một mặt hàng, ở cùng địa chỉ — dễ bị coi là chia nhỏ doanh thu để né ngưỡng.
• Doanh thu xấp xỉ 3 tỷ và đang phân vân tiếp tục làm hộ hay lên doanh nghiệp — câu hỏi này dính cả thuế, lao động, hợp đồng.
• Nợ thuế đã quá hạn nhiều tháng và có kế hoạch đi nước ngoài.
• Tranh chấp với người làm dịch vụ kế toán đã khai sai cho mình.

Trong AI Cố Vấn, bạn có thể tải thông báo của cơ quan thuế vào một hồ sơ vụ việc, hỏi Trợ lý để hiểu thông báo đang nói gì, rồi chuyển nguyên hồ sơ cho luật sư Nhà Cố Vấn khi cần ý kiến chính thức.