Mục lục · 9 mục
Anh Khoa thuê tầng trệt 70 m² của một căn nhà ở TP. Huế để mở quán cà phê; chủ nhà vẫn ở tầng trên. Anh đã có giấy chứng nhận hộ kinh doanh, đã sơn sửa, mua máy pha. Còn ba tuần trước ngày khai trương, một người quen hỏi: "Có giấy an toàn thực phẩm chưa? Phòng cháy thì sao? Biển hiệu chữ tiếng Anh to vậy có bị phạt không?"
Ba câu hỏi đó trúng ba nhóm việc mà quán nhỏ hay bị bắt lỗi nhất trong các đợt kiểm tra. Bài này đi qua từng nhóm, nói rõ chỗ luật đang trong giai đoạn chuyển tiếp năm 2026, và quyền của chủ quán khi đoàn kiểm tra tới.
An toàn thực phẩm: văn bản nào đang áp dụng
Đầu năm 2026 có một chuyện khiến nhiều chủ quán và cả dịch vụ làm giấy phép bối rối:
- Nghị định 46/2026/NĐ-CP ký ngày 26/01/2026, thay toàn bộ Nghị định 15/2018/NĐ-CP, với nhiều điểm siết (thu hẹp tự công bố, mở rộng diện phải đăng ký…).
- Tháng 4/2026, Chính phủ ban hành Nghị quyết 15/2026/NQ-CP tạm ngưng hiệu lực Nghị định 46/2026 và cho tiếp tục áp dụng Nghị định 15/2018 cho tới khi Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) và nghị định hướng dẫn có hiệu lực. Dự án luật sửa đổi được đưa ra Quốc hội cho ý kiến từ kỳ họp tháng 10/2026.
Nghĩa là tại thời điểm tháng 10/2026, quán của anh Khoa làm theo Nghị định 15/2018. Tài liệu, mẫu hồ sơ nào ghi theo Nghị định 46/2026 thì tạm thời chưa dùng được. Khi luật mới thông qua, điều kiện có thể đổi — nên giữ thói quen kiểm tra lại mỗi năm.
Quán có cần giấy chứng nhận không
Theo Nghị định 15/2018/NĐ-CP, cơ sở kinh doanh dịch vụ ăn uống có địa điểm cố định, có đăng ký kinh doanh phải có Giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm (Điều 11). Một số trường hợp không thuộc diện cấp giấy (Điều 12), như kinh doanh thức ăn đường phố, kinh doanh thực phẩm nhỏ lẻ, thực phẩm bao gói sẵn, cơ sở đã có chứng nhận hệ thống quản lý an toàn thực phẩm còn hiệu lực — nhưng vẫn phải tuân thủ điều kiện an toàn thực phẩm, nhiều nơi yêu cầu ký cam kết.
Quán cà phê pha chế đồ uống tại chỗ, phục vụ khách ngồi là dịch vụ ăn uống. Quán của anh Khoa thuộc diện phải có giấy, trừ khi địa phương xếp vào nhóm nhỏ lẻ theo hướng dẫn riêng — hỏi bộ phận một cửa của xã, phường trước khi nộp.
Hồ sơ và những chỗ hay bị trả
Hồ sơ thường gồm: đơn đề nghị; bản thuyết minh cơ sở vật chất, trang thiết bị; giấy xác nhận kiến thức về an toàn thực phẩm của chủ cơ sở và người trực tiếp chế biến; giấy xác nhận đủ sức khoẻ của họ. Cơ quan cấp do tỉnh phân cấp. Giấy có hiệu lực 3 năm; trước khi hết hạn phải xin cấp lại.
Chỗ hay bị trả hoặc bị đánh giá "không đạt" khi thẩm định thực tế:
- Bếp, khu pha chế bố trí đường đi một chiều chưa hợp lý: khu sống, khu chín, khu rửa chồng lên nhau.
- Thiếu nước sạch cho chế biến, không có chứng từ nguồn nước khi dùng nước giếng.
- Không có tủ lạnh tách đồ sống, đồ chín; đá viên mua không rõ nguồn.
- Người pha chế chưa có giấy xác nhận kiến thức, hoặc giấy khám sức khoẻ đã quá hạn.
- Không lưu được hoá đơn, chứng từ nhập nguyên liệu.
Lưu ý: quán nhận nấu suất ăn cho công ty, trường học, đám tiệc thì gần với bếp ăn tập thể: phải thực hiện kiểm thực ba bước và lưu mẫu thức ăn theo hướng dẫn của Bộ Y tế. Ngộ độc thực phẩm từ một suất cơm hộp giao văn phòng là sự cố có thể dẫn tới trách nhiệm bồi thường lớn, thậm chí trách nhiệm hình sự.
Phòng cháy: quán từ 50 m² vào danh mục quản lý
Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ 2024 có hiệu lực từ 01/7/2025, hướng dẫn bởi Nghị định 105/2025/NĐ-CP. Theo Phụ lục I của nghị định và hướng dẫn của Cục Cảnh sát phòng cháy (đầu năm 2026):
| Trường hợp | Xếp loại |
|---|---|
| Nhà ở kết hợp sản xuất, kinh doanh, diện tích dùng để kinh doanh từ 50 m² trở lên | Thuộc danh mục cơ sở quản lý về phòng cháy |
| Thuê nguyên căn để kinh doanh dịch vụ, diện tích từ 100 m² trở lên | Xếp theo loại hình kinh doanh tương ứng |
| Diện tích kinh doanh tính theo thực tế sử dụng, không theo con số trên hợp đồng | — |
Quán anh Khoa 70 m² ở tầng trệt nhà có chủ nhà ở tầng trên: là nhà ở kết hợp kinh doanh, diện tích kinh doanh trên 50 m², thuộc danh mục cơ sở quản lý về phòng cháy. Ghi hợp đồng thuê "45 m²" không giúp được gì, vì đoàn kiểm tra đo thực tế.
Cơ sở thuộc danh mục này do chính quyền cấp xã quản lý, được kiểm tra định kỳ. Những việc chủ quán phải làm, ở mức tối thiểu:
- Có nội quy, biển cấm lửa, biển chỉ dẫn lối thoát nạn.
- Trang bị bình chữa cháy phù hợp (bếp gas cần loại dập được cháy chất lỏng, cháy điện), đặt ở chỗ dễ lấy, còn hạn kiểm tra.
- Lối thoát nạn không bị chắn bởi bàn ghế, hàng hoá, xe máy; cửa cuốn có thể mở bằng tay khi mất điện.
- Hệ thống điện riêng cho khu kinh doanh, có cầu dao tự động; không câu nối điện tuỳ tiện cho máy pha, tủ lạnh, máy lạnh.
- Bình gas đặt nơi thoáng, có van an toàn, không để trong khu khách ngồi.
- Ngăn cháy giữa khu kinh doanh và khu ở ở mức có thể — đặc biệt khi chủ nhà ở tầng trên và lối lên chung với quán.
Hợp đồng thuê nên ghi rõ ai chịu chi phí cải tạo phòng cháy (ví dụ làm thêm lối thoát, thay hệ thống điện) — đây là khoản lớn mà hai bên hay cãi nhau sau khi đoàn kiểm tra yêu cầu khắc phục.
Biển hiệu: quy cách và chữ nước ngoài
Theo Luật Quảng cáo (sửa đổi bởi Luật 75/2025/QH15, hiệu lực 01/01/2026):
- Biển hiệu ghi tên cơ sở đúng theo giấy chứng nhận đăng ký, địa chỉ, điện thoại (và tên cơ quan chủ quản nếu có).
- Biển ngang: chiều cao tối đa 2 m, chiều dài không vượt chiều ngang mặt tiền nhà.
- Biển dọc: chiều ngang tối đa 1 m, chiều cao tối đa 4 m và không vượt chiều cao tầng nhà nơi đặt biển.
- Chữ nước ngoài (nếu có) phải nhỏ hơn chữ tiếng Việt và đặt bên dưới chữ tiếng Việt, theo quy định về tiếng nói, chữ viết của luật.
Quán của anh Khoa định treo biển "KHOA COFFEE & BAKERY" to, còn dòng "Hộ kinh doanh Cà phê Khoa" thì nhỏ phía dưới — sai thứ tự. Sửa trước khai trương rẻ hơn làm lại biển sau khi bị lập biên bản.
Những thứ ngoài ba nhóm trên mà quán hay bị hỏi
- Vỉa hè. Kê bàn ghế, để xe khách ra vỉa hè chỉ được làm khi địa phương cho phép sử dụng tạm thời một phần vỉa hè (thường có thu phí và giới hạn khung giờ, bề rộng). Không có cho phép là vi phạm, dù cả phố đều làm.
- Âm nhạc. Mở nhạc trong quán là sử dụng tác phẩm, bản ghi âm vì mục đích thương mại; tổ chức đại diện quyền tác giả, quyền liên quan có thể yêu cầu trả tiền bản quyền. Dùng các nền tảng nhạc có gói cho cơ sở kinh doanh hoặc thoả thuận trực tiếp.
- Tiếng ồn, giờ hoạt động — đặc biệt quán có nhạc sống: dễ bị hàng xóm phản ánh, chính quyền xã nhắc nhở rồi xử phạt.
- Thuốc lá: quán phải có biển "không hút thuốc" ở khu vực luật cấm; bán thuốc lá cần giấy phép bán lẻ.
- Rượu bia: bán rượu tiêu dùng tại chỗ cần đăng ký theo quy định về kinh doanh rượu; không bán cho người dưới 18 tuổi.
Khi đoàn kiểm tra đến
Quán ăn uống có thể được kiểm tra bởi y tế (an toàn thực phẩm), quản lý thị trường, công an (phòng cháy), chính quyền xã, thuế — riêng lẻ hoặc liên ngành. Những điều chủ quán nên biết:
- Đề nghị xuất trình quyết định kiểm tra, giấy tờ của người kiểm tra. Kiểm tra theo kế hoạch phải có quyết định; kiểm tra đột xuất cũng phải có căn cứ.
- Đi cùng đoàn, chụp ảnh lại những gì đoàn ghi nhận.
- Vi phạm phải được lập biên bản, trừ các khoản phạt nhỏ được phạt không lập biên bản theo ngưỡng luật định — khi đó vẫn phải có quyết định xử phạt và biên lai thu tiền.
- Chủ quán có quyền ghi ý kiến vào biên bản; không đồng ý nội dung thì ghi rõ lý do. Có quyền giải trình trước khi ra quyết định xử phạt đối với các mức phạt lớn.
- Không đưa tiền "cho xong chuyện" — đó là đưa hối lộ, rủi ro cho cả hai phía.
Sai lầm hay gặp
Sai lầm hay gặp: mở cửa trước, làm giấy an toàn thực phẩm sau "vì đang chờ". Bán khi chưa có giấy là vi phạm kể cả khi hồ sơ đang xử lý; nếu xảy ra ngộ độc trong thời gian đó, chủ quán ở thế rất yếu.
- Dùng mẫu hồ sơ theo Nghị định 46/2026 trong khi nghị định này đang tạm ngưng.
- Giấy khám sức khoẻ, giấy xác nhận kiến thức của nhân viên hết hạn mà không ai theo dõi.
- Ghi diện tích trên hợp đồng thuê nhỏ hơn thực tế, tưởng tránh được quản lý phòng cháy.
- Biển hiệu ghi tên khác tên trên giấy đăng ký hộ kinh doanh.
- Bình chữa cháy mua về để trong kho.
Danh sách việc cần làm trước khai trương
- Hỏi xã, phường: quán thuộc diện cấp giấy an toàn thực phẩm hay ký cam kết; nộp hồ sơ theo Nghị định 15/2018.
- Cho chủ và người pha chế, nấu bếp học, lấy giấy xác nhận kiến thức an toàn thực phẩm; khám sức khoẻ.
- Đo diện tích kinh doanh thực tế; nếu từ 50 m² (nhà ở kết hợp) thì chuẩn bị đủ điều kiện phòng cháy.
- Mua bình chữa cháy phù hợp, làm biển chỉ dẫn, kiểm tra điện, gas.
- Làm biển hiệu đúng tên, đúng kích thước, chữ nước ngoài nhỏ hơn và ở dưới.
- Lưu giấy chứng nhận, ngày hết hạn từng giấy vào một chỗ.
Trên AI Cố Vấn, mỗi giấy có ngày hết hạn — giấy an toàn thực phẩm 3 năm, giấy khám sức khoẻ nhân viên, hạn kiểm tra bình chữa cháy — có thể nhập thành mốc trong hồ sơ "Quán" để hệ nhắc trước một tháng.
Khi nào nên hỏi luật sư
- Có khách nhập viện nghi ngộ độc thực phẩm sau khi ăn ở quán.
- Bị đình chỉ hoạt động, tạm giữ tang vật, hoặc mức phạt dự kiến lớn so với vi phạm.
- Chủ nhà và quán tranh chấp về chi phí cải tạo phòng cháy theo yêu cầu của cơ quan chức năng.
- Tổ chức thu tiền bản quyền âm nhạc yêu cầu khoản lớn hoặc dọa khởi kiện.
- Biên bản kiểm tra ghi không đúng thực tế và chủ quán muốn giải trình, khiếu nại.
Căn cứ pháp lý
- Luật An toàn thực phẩm 2010; Nghị định 15/2018/NĐ-CP (Điều 11, 12 — cơ sở phải có và không thuộc diện cấp giấy chứng nhận)
- Nghị định 46/2026/NĐ-CP (ký 26/01/2026, thay Nghị định 15/2018) — bị tạm ngưng hiệu lực bởi Nghị quyết 15/2026/NQ-CP cho tới khi Luật An toàn thực phẩm sửa đổi và nghị định hướng dẫn có hiệu lực
- Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ 2024 (hiệu lực 01/7/2025); Nghị định 105/2025/NĐ-CP, Phụ lục I (danh mục cơ sở thuộc diện quản lý về phòng cháy)
- Luật Quảng cáo 2012, sửa đổi bởi Luật 75/2025/QH15 (hiệu lực 01/01/2026): Điều 18 (tiếng nói, chữ viết), Điều 34 (biển hiệu)
- Luật Xử lý vi phạm hành chính 2012 (sửa đổi 2020, 2025) — biên bản, quyền giải trình
- Luật Sở hữu trí tuệ 2005 (sửa đổi 2009, 2019, 2022) — sử dụng tác phẩm, bản ghi âm vì mục đích thương mại
Đối chiếu tới ngày 15/10/2026. Văn bản có thể được sửa đổi, thay thế sau ngày này.
Câu hỏi thường gặp
Quán cà phê nhỏ chỉ bán mang đi có cần giấy an toàn thực phẩm không?
Tuỳ cách địa phương xếp loại. Kinh doanh thực phẩm nhỏ lẻ, thức ăn đường phố không thuộc diện cấp giấy theo Nghị định 15/2018 nhưng vẫn phải tuân thủ điều kiện và thường phải ký cam kết. Hỏi bộ phận một cửa của xã, phường để biết quán mình thuộc nhóm nào.
Nghị định 46/2026 về an toàn thực phẩm có đang áp dụng không?
Không. Nghị định 46/2026/NĐ-CP đã bị Chính phủ tạm ngưng hiệu lực từ tháng 4/2026; Nghị định 15/2018/NĐ-CP tiếp tục áp dụng cho tới khi Luật An toàn thực phẩm sửa đổi và nghị định hướng dẫn có hiệu lực.
Quán 40 m² ở tầng trệt nhà mình có phải làm thủ tục phòng cháy không?
Nhà ở kết hợp kinh doanh có diện tích kinh doanh dưới 50 m² không thuộc danh mục cơ sở quản lý về phòng cháy theo Phụ lục I Nghị định 105/2025, nhưng chủ nhà vẫn phải bảo đảm an toàn phòng cháy cơ bản: bình chữa cháy, điện an toàn, lối thoát không bị chắn.
Biển hiệu được ghi tiếng Anh không?
Được, nhưng chữ nước ngoài phải nhỏ hơn chữ tiếng Việt và đặt bên dưới. Tên trên biển phải đúng tên cơ sở trên giấy chứng nhận đăng ký.
Đoàn kiểm tra đòi nộp phạt tiền mặt ngay, không có biên lai thì sao?
Mọi khoản phạt đều phải có quyết định xử phạt và chứng từ thu tiền hợp lệ. Bạn có quyền đề nghị lập biên bản, nộp phạt qua ngân hàng, kho bạc hoặc cổng dịch vụ công theo hướng dẫn trên quyết định.
Đưa việc này vào hồ sơ của bạn
Lưu giấy tờ vào hồ sơ vụ việc, đặt mốc để hệ nhắc trước hạn, hỏi Trợ lý AI theo đúng hồ sơ và gửi câu hỏi cho luật sư Nhà Cố Vấn khi cần.
Bài viết là thông tin pháp luật tổng hợp để tham khảo, không phải ý kiến tư vấn cho một vụ việc cụ thể. Hoàn cảnh của bạn có thể khác ví dụ trong bài; khi có tranh chấp, sắp hết thời hạn hoặc giá trị lớn, hãy hỏi luật sư.
