Thuế TNCN tiền lương 2026: biểu 5 bậc, giảm trừ 15,5 triệu, tự kiểm số thuế bị trừ

Chị Vân là kỹ sư phần mềm ở Hà Nội, lương 30 triệu đồng/tháng, nuôi một con nhỏ. Năm 2025, bảng lương tháng của chị bị khấu trừ gần 970 nghìn đồng thuế. Năm 2026 con số chỉ còn khoảng 257 nghìn, chị nghĩ kế toán tính nhầm và định hỏi lại.

Kế toán không nhầm. Năm 2026 là năm đầu tiên tiền lương tính thuế theo Luật Thuế thu nhập cá nhân 2025, với giảm trừ gia cảnh cao hơn và biểu thuế ít bậc hơn. Bài này đưa bạn đi qua phép tính từng bước để tự kiểm phiếu lương, rồi đến những chỗ người làm công hay thiệt: người phụ thuộc chưa đăng ký, chi phí y tế giáo dục không khai, thu nhập vãng lai bị khấu trừ sai và hoàn thuế bỏ quên.

Năm 2026 thay đổi gì

Luật Thuế TNCN 109/2025/QH15 có hiệu lực từ 01/7/2026, nhưng Điều 29 khoản 2 cho phép phần tiền lương, tiền công của cá nhân cư trú áp dụng từ kỳ tính thuế năm 2026 — tức cả 12 tháng của năm 2026. Cơ quan thuế đã hướng dẫn áp dụng biểu thuế mới cho cả năm (Công văn 1296/CT-NVT).

Biểu thuế 5 bậc

Áp dụng trên thu nhập tính thuế mỗi tháng, tính lũy tiến từng phần:

"Lũy tiến từng phần" nghĩa là mỗi phần thu nhập chịu đúng thuế suất của bậc nó nằm trong, không phải cả khoản chịu thuế suất bậc cao nhất.

Tự tính số thuế của bạn — bốn bước

Bước 1: thu nhập chịu thuế

Tổng tiền lương, tiền công, phụ cấp, thưởng… trừ các khoản được miễn hoặc không tính: tiền làm thêm giờ và làm đêm (miễn toàn bộ từ 2026), tiền ăn giữa ca trong mức quy định, một số phụ cấp theo luật.

Bước 2: trừ bảo hiểm bắt buộc

Phần người lao động đóng: 8% bảo hiểm xã hội, 1,5% bảo hiểm y tế, 1% bảo hiểm thất nghiệp — tổng 10,5% tiền lương đóng bảo hiểm. Lương đóng bảo hiểm xã hội, y tế có trần bằng 20 lần mức tham chiếu (20 × 2.530.000 = 50,6 triệu từ 01/7/2026); bảo hiểm thất nghiệp có trần theo lương tối thiểu vùng.

Bước 3: trừ giảm trừ gia cảnh

15,5 triệu cho bản thân + 6,2 triệu cho mỗi người phụ thuộc đã đăng ký.

Bước 4: áp biểu thuế

Phần còn lại là thu nhập tính thuế; áp biểu 5 bậc.

Ví dụ chị Vân: lương 30 triệu, một con

Thực nhận: 30.000.000 − 3.150.000 − 257.500 = 26.592.500 đồng. Năm 2025, cùng mức lương, giảm trừ 11 triệu và 4,4 triệu, biểu 7 bậc cho số thuế khoảng 967.500 đồng — đúng như phiếu lương cũ của chị.

Ví dụ thứ hai: lương 50 triệu, chưa có người phụ thuộc

• Bảo hiểm 10,5% = 5.250.000 → còn 44.750.000.
• Trừ 15.500.000 → thu nhập tính thuế 29.250.000.
• Thuế: 10 triệu × 5% = 500.000; 19,25 triệu × 10% = 1.925.000 → 2.425.000 đồng/tháng.

Thử với số liệu của bạn bằng công cụ tính thuế TNCN tiền lương.

Người phụ thuộc: đăng ký mới được trừ

Người phụ thuộc gồm con dưới 18 tuổi, con từ 18 tuổi trở lên bị khuyết tật không có khả năng lao động, con đang học đại học, cao đẳng, trung cấp, dạy nghề không có thu nhập hoặc thu nhập bình quân tháng không vượt mức luật định; vợ, chồng, cha mẹ, người khác mà bạn phải trực tiếp nuôi dưỡng và đáp ứng điều kiện về thu nhập, khả năng lao động theo luật.

Những điều hay bị bỏ sót:

• Phải đăng ký với công ty (nếu công ty khấu trừ thay) hoặc cơ quan thuế. Không đăng ký thì không được trừ trong tháng.
• Mỗi người phụ thuộc chỉ được tính cho một người nộp thuế trong cùng kỳ. Hai vợ chồng cùng đi làm phải thống nhất ai nhận con nào.
• Đăng ký muộn trong năm vẫn được tính giảm trừ từ tháng phát sinh nghĩa vụ nuôi dưỡng khi quyết toán, nếu đủ hồ sơ.
• Con sinh tháng 3 nhưng tháng 9 mới đăng ký: các tháng 3 đến 8 chưa được trừ khi tạm tính, nhưng được điều chỉnh khi quyết toán.

Giảm trừ chi phí y tế, giáo dục — khoản mới, dễ bỏ quên

Nghị định 253/2026/NĐ-CP cho người có thu nhập từ tiền lương được giảm trừ thêm:

• Chi phí khám, chữa bệnh: tối đa 23 triệu đồng/năm — khoản người bệnh tự chi trả tại cơ sở y tế trong nước, thuộc phạm vi danh mục bảo hiểm y tế.
• Chi phí giáo dục, đào tạo: tối đa 24 triệu đồng/năm — tại cơ sở giáo dục, đào tạo trong nước.
• Áp dụng cho chi phí của người nộp thuế và người phụ thuộc.

Ba điều kiện thực tế:

1. Khoản giảm trừ này áp dụng khi quyết toán năm, không trừ dần hằng tháng. Theo hướng dẫn hiện có, muốn được trừ thường phải tự quyết toán với cơ quan thuế.
2. Phải có hóa đơn, chứng từ hợp lệ ghi tên người nộp thuế hoặc người phụ thuộc; chi phí y tế cần thêm bảng kê chi phí khám chữa bệnh.
3. Phải là khoản thực chi, không được bảo hiểm thương mại, công ty hay nguồn khác chi trả.

Một gia đình có con học trường tư thục học phí 3 triệu/tháng: 36 triệu/năm, được trừ tối đa 24 triệu. Với người ở bậc thuế 10%, đó là 2,4 triệu đồng thuế được giảm.

Thói quen nên có ngay từ tháng 1: mỗi lần đóng học phí, khám bệnh, xin hóa đơn mang tên đúng người và lưu vào một hồ sơ riêng. Trên AI Cố Vấn, bạn có thể tạo hồ sơ "Thuế năm 2026" để gom hóa đơn theo tháng; đến kỳ quyết toán, toàn bộ chứng từ đã sẵn sàng.

Thu nhập vãng lai: khấu trừ 10% khi nào

Tổ chức trả thu nhập cho cá nhân không ký hợp đồng lao động hoặc hợp đồng dưới 3 tháng (cộng tác viên, diễn giả, viết bài…) khấu trừ 10% khi mỗi lần chi trả từ 5 triệu đồng trở lên — ngưỡng mới theo Nghị định 253/2026/NĐ-CP, áp dụng từ 01/7/2026 (trước đó là 2 triệu). Dưới ngưỡng thì chưa khấu trừ, nhưng thu nhập vẫn phải cộng vào khi quyết toán nếu bạn thuộc diện phải quyết toán.

Nếu tổng thu nhập cả năm của bạn thấp tới mức không phải nộp thuế, bạn có thể làm cam kết theo mẫu để tổ chức chi trả không khấu trừ, với điều kiện đáp ứng quy định về mã số thuế và mức thu nhập.

Quyết toán và hoàn thuế

Ủy quyền hay tự quyết toán

• Ủy quyền cho công ty quyết toán thay: thường áp dụng khi bạn chỉ có thu nhập từ tiền lương tại một nơi (hợp đồng từ 3 tháng trở lên), có thể kèm thu nhập vãng lai nhỏ ở nơi khác trong mức hướng dẫn. Hạn của tổ chức là ngày cuối cùng của tháng thứ 3 sau năm.
• Tự quyết toán khi có thu nhập từ hai nơi trở lên vượt mức được ủy quyền, khi muốn hưởng giảm trừ y tế giáo dục, hoặc khi có số thuế nộp thừa cần hoàn. Hạn tự quyết toán thường là ngày cuối cùng của tháng thứ 4 sau năm; theo quy định hiện hành, nếu bạn chỉ quyết toán để đề nghị hoàn thuế thì không bị phạt vì nộp muộn.

Điều kiện ủy quyền chi tiết và mẫu biểu áp dụng cho kỳ quyết toán năm 2026 theo Luật Quản lý thuế 108/2025/QH15 và văn bản hướng dẫn mới — kiểm thông báo của cơ quan thuế đầu năm 2027.

Khi nào nên đòi hoàn thuế

• Bạn nghỉ việc giữa năm, có tháng không có thu nhập nhưng công ty đã tạm tính như cả năm.
• Bạn đăng ký người phụ thuộc muộn.
• Bạn có chi phí y tế, giáo dục đủ chứng từ.
• Thu nhập vãng lai đã bị khấu trừ 10% trong khi tổng thu nhập năm không đến mức phải nộp.

Hoàn thuế nhiều trường hợp được giải quyết nhanh qua hệ thống điện tử, nhưng chỉ khi bạn chủ động nộp hồ sơ quyết toán.

Sai lầm hay gặp

• Vẫn tính thuế trên tiền làm thêm giờ. Từ kỳ 2026 khoản này được miễn toàn bộ.
• Không giữ hóa đơn học phí, viện phí vì nghĩ "đâu có được trừ".
• Ký cam kết không khấu trừ trong khi tổng thu nhập năm thực tế vượt ngưỡng — khi quyết toán sẽ phải nộp bù, có thể bị phạt.
• Quên quyết toán khi có hai nguồn lương. Mỗi nơi chỉ thấy phần của mình nên thường khấu trừ thiếu; số thiếu cộng dồn bị truy thu sau, kèm tiền chậm nộp.

Khi nào nên hỏi luật sư hoặc người làm thuế chuyên nghiệp

• Bạn có thu nhập từ nước ngoài hoặc làm việc cho tổ chức nước ngoài trả lương trực tiếp.
• Bạn nhận cổ phiếu thưởng, quyền chọn mua cổ phần từ công ty.
• Cơ quan thuế gửi thông báo truy thu, xử phạt liên quan đến người phụ thuộc hoặc quyết toán các năm trước.
• Bạn vừa làm công ăn lương vừa có hộ kinh doanh, cho thuê nhà — cần tách đúng từng loại thu nhập.

Trên AI Cố Vấn, Trợ lý AI có sổ tay căn cứ về biểu thuế 2026 để trả lời câu hỏi theo hồ sơ của bạn; câu hỏi phức tạp có thể chuyển cho luật sư Nhà Cố Vấn.